Darb-ı mesel-vecize-tâbir barındıran beyitlerimiz

[Edebiyat Türkiye Meşveret Divanı]

Edebiyat Türkiye Meşveret Divanı  |  Edebiyat  |  Klasik Türk Edebiyatı  |  Konu: Darb-ı mesel-vecize-tâbir barındıran beyitlerimiz

[dedeefendi]

Öğme şarâbı zemm idüb afyônı sâkıyâ
Açdurma ehl-i keyfe kutunun kapağını    FENNÎ


Her Güne Bir Beyit bölümünde bu beyiti paylaşmıştım.Deyim mükemmel kullanılmış.Onun için yeninden paylaşmak istedim.Rahmetli Barış Manço Delikanlı Gibi isimli şarkısında bu deyimi şöyle kullanmıştı:

Bana açtırma kutuyu
Zorla söyletme kötüyü
Sonuna kadar dinle şimdi
Delikanlı gibi...

[seb-i yelda]

çok güzel düşünülmüş bu bölüm emeklere sağlık.bilindik ama görünce ilk aklıma :
bed asla necabet mi verir hç üniforma
zerduz palan ursan eşek eşektir
...
incinmemek istersen eğer mülk-i fenada
bir kimseyi incitmemeğe hasr-ı meram et

bunlar geldi...

[NuN]

Paylaşılan beyitler için teşekkürler 

Divânımızın bu geceki konuğu Rûhî-yi Bağdadî.

16. yy şairlerimizden Rûhî de yüzyılının geleneğine mütakiben atasözü kullanmakta mahir idi, buyurun;

Sühandan darb-ı mesel Rûhî'ye müsallemdür
Bu sikke-hânede ol kâmilü'l-ayârı görün

Nesir: Sözde darb-ı mesel (söylemek) Rûhî'ye verilmiştir öyle ki; bu para basılan yerde(ki) en iyi ayar(lı sözü)ı (onun sözlerinde) görün.

zeyl: sikke-ayar-darb tenasübüne nazar-ı dikkati celb ile mütedeyyinim, söz olan sühan bir altına benzetilir ki söz içinde kullanılan darb-ı meseller ile "darb"-hane mukabili olan Rûhî, ayarı en yüksek altını basmaktadır, denir.

Rûhî merhum bu iddiasına binaen buyurur:

ilkin:

Kâs-i keremi elde iken mihre el açdum
Devrân didi bir elde tutulmaz iki karpuz
..

yazdık yapıştırdık odamızın güzide bir gûşesine, bilmem varm'ola beyân-ı beyte lüzûm

âhiren:

Her sözine anun dime vasfunda okınmaz
Yenmez nitekim et'amede olmayıcak tuz

ve son nokta:

Şekk olmakla kâfiye söz muhtasar oldı
Meşhûr meseldür bu ki az olan olur uz

(Hasan Ağa'ya Kaside'den)

Ecdâdımızdan Rûhî merhûmun rûhuna saygı ile el-fatiha..

[Dilşâd]

Necâti'nin en sevdiğim beyitlerinden biri:

Gussa vü gamdan Necâti ihtiyât it key sakın
Çoğ olur kim öldürür yoldaşını yoldaşlar

Necâti

...

(Ey) Necâti, keder ve gamı yol arkadaşı gibi görme çünkü çoğu zaman yol arkadaşı yoldaşını öldürür.

[Dilşâd]

Meyl et gözüm yaşına eyâ serv-i hoş hırâm
Dirler ki eyle iylügi âb-ı revâna  at

 Necâti

"İyilik yap denize at, balık bilmezse Hâlık bilir."

[Dilşâd]

Sözde darbü'l-mesel iradına söz yok amma
Söz odur âleme senden kala bir darb-ı mesel

Nâbî

Bu başlığa en çok yakışacak mana bu beyitte gizli olsa gerek. Nâbi şiirde atasözü, deyim gibi şeyleri kullanmanın güzel bir şey olduğunu fakat asıl önemli olanın ya da asıl marifet gerektiren şeyin insanın geriye kendisinden bir şeyler bırakabilmesidir der. Nâbî bunu başarabilen nadir şairlerimizden biridir bana göre.

[Dilşâd]

Dedim gel sîneme dedi o dil-dâr
Od ile penbenin ne oyunu var

Yedikuleli Azîzî, sevgilisini bağrına basmak isterken sevgilisi ateş ile pamuğun oyunu olamayacağını hatırlatıyor.
....
Aynı şekilde Vâsıf'da  sevgilisine, içinin yangınlığından sakınıp kendisine yaklaşmamasını söylerken yine ateşin pamukla oyunu olamayacağını hatırlatır.

Elhazer sûz-ı derûnumdan amân yaklaşma
Âteşin penbe ile olmaz oyunu zîrâ

[Dilşâd]

Ayağı yer mi basar zülfüne ber-dâr olanın
Zevk ü şevk ile verir cân u seri döne döne

Necâtî

Sevinçten "ayağı yere basmamak" deyimi kullanılmış bı beyitte. Necâtî’ye göre sevgilinin zülfünde idam edilen âşığın sevincinden ayağı yere basmaz. Canını başını döne döne, zevkle sevgilisine verir.

[Dilşâd]

Kazârâ bir sapan taşı bir altın kâseye değse
Ne taşın kıymeti artar ne kıymetten düşer kâse

Lâ edrî

GoogleTagged: vecizeler amel meseller darb-i vecize gerek meselden olmak darb
yaz beyitler google divan dil gel zikreden gonce-femin com 10-