Ögelerden Bir Soru

[Edebiyat Türkiye Meşveret Divanı]

Edebiyat Türkiye Meşveret Divanı  |  Öğretmenler Odası  |  Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenleri  |  Konu: Ögelerden Bir Soru

[alkorsuha]

Kıymetli Arkadaşlar,

Bir cümlenin ögelerinin ayrılmasında tartışma oldu.Sizlerin de fikirlerini almak istiyorum:

"Bütün dünya tezek kokuyor." Cümlesinin ögelerini gösterebilir misiniz?

[NuN]

merhaba;

özne: rasim ozan kütahyalı ve türevleri ile helin avşar ve türevleri
yüklem: fikriyâtları neticesinde amellerinin de aynılığı beklentimiz yüklemelerindeki yük altında ezilivermişlikle canı çıkmışlığı ve akâbinde kokuşmuşluğu simgeleyen kok- fiil kökü
yer tamlayıcısı: evvelen taraf, habertürk ve red.ya da herhangi bir sokak kıyısı, objektif önü

bu kadar bulabildim.
sorunuz bir gönderme ise elimdeki göstergeler ile gönderileni yazar gönder tuşuna basarım.
iyi günler...

dipnot: bir yerlerde temiz nefes alınabileceğini düşlüyorum ki devam edebileyim.

[alkorsuha]

Bir yere gönderme yok. Bu soruyu doktora imtihanında sormuşlar.Bir hocamız bu cümledeki ögeleri şöyle belirledi:  "Bütün dünya:özne, tezek:zarf, kokuyor:yüklem."

Ben itiraz ettim.Bu cümlenin ögelerinin şöyle sıralanması gerektiğini söyledim:
"Bütün dünya:belirtisiz nesne, tezek:özne,kokuyor ise yüklem."
Fakat hocamız ısrarla itiraz etti. Orada gibi edatının düştüğünü bunun için zarf olduğunu söyledi.Ben yine bu açıklamaya katılamadım.Çünkü yüklemin bildirdiği kokma işini yapan tezektir.Bu işten(durumdan)etkilenen ise bütün dünyadır.Bunun için bütün dünya nesne olmalıdır. Sizler ne diyorsunuz?Açıkçası merak ediyorum. Gözümüzden kaçan ya da yanlış bildiğimiz bir şey varsa beni aydınlatırsanız sevinirim...

[mehmet baki]

"Bütün dünya tezek kokuyor."

"Bütün dünya:belirtisiz nesne, tezek:özne,kokuyor ise yüklem."
Fakat hocamız ısrarla itiraz etti. Orada gibi edatının düştüğünü bunun için zarf olduğunu söyledi.Ben yine bu açıklamaya katılamadım.Çünkü yüklemin bildirdiği kokma işini yapan tezektir.Bu işten(durumdan)etkilenen ise bütün dünyadır.Bunun için bütün dünya nesne olmalıdır.

bu cümleyi sizin buyurduğunuz şekilde düşünecek olursak eğer "bütün dünya" terkibinin şeklen değil mana nazar-ı itibare alınarak incelenmesi gerekir. zira malumunuz türkçede nesne belirtili ve belirtisiz olmak üzere ikiye ayrılır. belirtili nesne hal eki alırken, belirtisiz nesne hal eki almaz. dikkat edilirse "bütün dünya" terkibinde ek yok. dolayısiyle "bütün dünya" terkibi şeklen belirtili nesne değildir. "bütün dünya "terkibi eğer ki belirtisiz nesne ise -yanlış bilmiyorsam şayet- kurala göre yüklemden önce gelmelidir. bu cümlede ise nesne yüklemden önce değil cümlenin başında kullanılmış. yani şeklen "bütün dünya" terkibi -kurala göre- belirtisiz nesne de olamaz. ama! cümle bu şekilde kabul edilecekse şayet cümlenin nesnesi "bütün dünya" olur zira şeklen değil ama mana itibari ile "bütün dünya" nesnedir. türkçede hal eki almamış ama şeklen belirtisiz olan kelimeler mana itibariyle belirtili nesnedir. mesela: "nasibse cemil meriç okuyacağım." tıpkı bu cümlede olduğu gibi cemil meriç ismi şeklen belirtili nesne değildir ama mana itibari ile belirtili nesnedir. çün ki kasd edilen cemil meriç'in kendisi değil kitablarıdır tıpkı sizin verdiğiniz cümlede kasd edilenin kara, hava, su ve topraktan mürekkeb dünyanın olmaması gibi... ve evet sizin cevabınız akla daha yatkın düşmekte. bir farkla: bütün dünya belirtili nesnedir. (mana itibari ile)

benim bu cümleye dair fikrime gelince:

ilkin şunu söyleyeyim ben edebiyat yahut türkçe üzerine bir eğitim -ilk-orta ve lise talebelik senelerim hariç- görmüş değilim ama bu cümleyi sabahleyin okuduğumda da şimdi okuduğumda da sanki bir yerinde bir hata varmış gibi geldi.

bence cümle "bütün dünya tezek kokuyor" değil "bütün dünyadan tezek kokuyor" olmalı. zira sizinde buyurduğunuz gibi kokma eylemini yapan tezektir lakin dünya, kokma eyleminden etkilenen değil kokma eyleminin gerçekleştiği yerdir. zira cümleyi bütün olarak ele alıp cümlenin hedefinin ne olduğuna bakılacak olursa "tezek"in "neyi" "nerede" gerçekleştirdiği ifade edilmiş. dolayısiyle cümle şekil olarak incelenecekse cümlenin eksikliğinin giderilmesi lazım gelir.

dediğim gibi cümlenin şeklen eksik olduğunu düşünüyorum. fikrimce bu cümle şu haliyle öğelerine ayrılamaz. lakin şu haliyle öğelerine ayırmayı "kabul edeceksek" sizin yolunuzun doğru olduğunu düşünmekteyim.

selam.

[Dilşâd]

Üç defadır bu soruya cevap yazmaya çalışıyorum ama site donup kalıyor malesef, neyse ki uzun sürmedi. Açıkçası mesajı ilk okuduğumda ben de NuN gibi bir yerlere gönderme olabileceğini düşünmüştüm ama böyle bir durumun söz konusunu olmadığını söylediğinize göre sıkıntı yok.

"Bütün dünya tezek kokuyor." Cümlesinin ögelerini gösterebilir misiniz?

yüklem: kokuyor.
 kokan ne veya kim diye sorduğumuzda "bütün dünya" cevabını alırız. Bu durumda bütün dünya öznedir.
Özneyi bulduktan sonra ikinci bir defa "ne" sorusunu sormamız gerekiyorsa bu sorudan alacağımız cevap da "belirtisiz nesne" olur. Burada belirtisiz nesne tezektir.

Tezek kokuyor ifadesinde gizli bir edat vardır evet. Ama "gibi" edatını orada görmeden "tezek" sözcüğüne zarf tümleci diyebileceğimizi düşünmüyorum. Yani eğitim hayatım boyunca ve sonrasında böyle bir örnekle karşılaşmadım. Bence doğrusu budur:

Bütün dünya   tezek      kokuyor.
     Özne        b.siz nesne     yüklem

[alkorsuha]

Böyle çirkin bir cümleden ötürü hepinizden özür dilerim.Fakat bugün bizim okulda çoğu kişi bu cümle üzerine tartıştı.Tereddüt yaşandı. Soruyu soran hocamız akademisyenlere sorulduğunu ve çoğu kişinin bu soruya yanlış cevap verdiğini söyledi. O ısrarla tezek kelimesinn zarf olduğunu söyledi.Ben de katılmadım.Sizlere danışmak istedim.Kesinlikle hiçbir yere dokundurma yoktur.

Cevaplarınıza teşekkür ederim.Fakat nesne yüklemin bildirdiği işten etkilenen değil mi?Bu durumda yükleme "kokan ne" diye sorduğumuzda " tezek " cevabını almıyor muyuz?Yani özne "tezek" olmaz mı? Kokma işinden etkilenen de "bütün dünya" olmuyor mu? Ben de ilk başta sizin gibi düşünmüştüm,ama daha sonra ise böyle olduğu kanaatine vardım.

Bütün dünya tezek kokuyor.
Nesne           Özne   Yüklem

[NuN]

soruyu hazırlayan hocanızı merak ettim açıkcası.
kokan dünya mıdır? tezek mi? dünyanın koktuğunu düşünüyorum.bu durumda dünyanın özne olduğunu.bahçe gül kokuyor diye kafamdaki böceleri atıp farklı bir örnekle aynı yönde bakmaya çalışırsam; bahçe gülü barındırdığından mütevellid yer tamlayıcısı olur mu diye sorsam da fiile verdiği yanıt ne?/kim? dolayısıyla bahçenin ya da bütün dünya'nın bu soru muhatablığında özne olduğu kanaâtindeyim.
bütün dünya-->özne
bütün dünya öznesinin koktuğu nedir: tezek. belirtisiz nesnesi.
diye düşündüm.

[alkorsuha]

Kendi kendine kokan tezektir. Onun kokusundan etkilenen bütün dünya değil midir? Bu durumda bütün dünya belitisiz nesne olmuyor mu?

[NuN]

bir sorum olacak, eylemden etkilenen mi yoksa eylemi icra eden mi özne olur?

ancak gelecek çarşamba görebileceğim hocama götüreceğim bu soruyu.

[alkorsuha]

Eylemi gerçekleştiren özne,öznenin gerçekleştirdiği eylemden etkilenen nesnedir.

GoogleTagged: ozan kokuyor tezek