Aruz Ölçüsü

Katılım
27 Ara 2005
#1
Arkadaşlar özellikle edebiyat 1 ler için zorlu bir konu olan aruz ölçü
sü hakkında biraz bilgi verelim:

ARUZ ÖLÇÜSÜ
1- Aruz ölçüsünde heceler açık (kısa), kapalı (uzun) ve medli hece olmak üzere üçe ayrılır.
2- Başlıca tef‘ileler şunlardır: Fa‘ (-), Fe ul (. -),Fa‘ lün (- -), Fe i lün (. . -),Fâ i lün (- . -), Fe û lün (. - -), Mef û lü (- - .), Fe i lâ tün (. . - -), Fâ i lâ tün (- . - -), Fâ i lâ tü (- . - .), Me fâ i lün (. - . -), Me fâ î lün (. - - -), Me fâ î lü (. - - .), Müf te i lün (- . . -), Müs tef i lün (- - . -), Mü te fâ i lün (. . - . -)... Burada tef‘ilelerle parantez içindeki hecelerinin değerlerinin aynı olduğuna dikkat ediniz.
3- Aruz vezninde tef‘ileler heceleri bölebilir. Hece ölçüsündeki gibi okuyuşta tef‘ilelerde durgu yapılmaz.
4- Aruz vezninde hecelerin kısalığı ve uzunluğu esas olduğu için bazı Türkçe kelimeler kısa olduğu halde vezin gereği uzun okunur; buna imale denir. İmale kısa heceyi uzun yapar. Arapça ve Farsça kelimelerdeki bazı uzun seslerin vezin gereği kısa okunmasına da zihaf denir. Zihaf ise imalenin tersine uzun heceyi kısa yapmayı sağlar. Hece ölçüsünde böyle bir mesele yoktur. Türk edebiyatında imale çok sayıda bulunmakla beraber zihaf kusuru hoş karşılanmadığı için çok az yapılmıştır.
5- Farsça tamlama eki olan “-i” ile “ve” anlamındaki “ü, vü” bağlacı vezin gereği uzun da kısa da olabilir.
6- Medli heceler hafif bir “i, ı” sesi varmış gibi okunur. Bahâr kelimesi bahâr[ı], eşkden kelimesi ise eşkden şeklinde söylenmelidir.
7- Feilâtün / Feilâtün / Feilâtün / Feilün kalıbıyla yazılan şiirlerde ilk tef‘ile bazı mısralarda Fâilâtün, son tef‘ile ise Fa‘lün olabilir. Bu sadece bu kalıba özgü bir durumdur. Bu kalıpla yazılan şiirlerde başta imale yapmaya gerek yoktur. Farklı tef‘ile parantez içinde hemen altında gösterilir.
8- Türkçe kelimelerle aruz veznindeki başarı Muallim Naci ile başlamış olup Türk aruzu Tevfik Fikret, Yahya Kemal Beyatlı ve Mehmet Âkif Ersoy tarafından gerçekleştirilmiştir. Hatta Mehmet Âkif o kadar başarılı olmuştur ki bir çok kişi İstiklâl Marşı'nın hece ölçüsüyle yazıldığını zanneder. Oysa bu marş aruzun “Fe i lâ tün / Fe i lâ tün /Fe i lâ tün /Fe i lün” kalıbıyla yazılmıştır.
9- Aruzla yazılan bir şiirin hece sayısı bazan eşit olabilir. Mısralardaki açık kapalı dizilişinin aynı olması o şiirin aruzla yazıldığın gösterir.
Cânı cânânı bütün vârımı alsın da Hüdâ 15 hece
Etmesin tek vatanımdan beni dünyada cüdâ 15 hece
10- Sessiz bir harfle biten kelime vezin gereği açık olması gerekirse, kendinden sonra sesli ile başlayan bir hece varsa birinci kelimenin sonundaki harf, ikinci kelimenin ilk hecesine ulanır. Buna ulama denir. Ulama kapalı heceyi açık yapar. Ulama genellikle yapılır; fakat her zaman yapılmak mecburiyetinde değildir.
11- Servet-i Fünun edebiyatçıları bir şiirde değişik aruz kalıpları kullanmak suretiyle serbest vezne zemin hazırlamışlardır. Cenap Şahabetin'in “Elhân-ı Şita” adlı şiiri bu şekilde yazılmıştır. Bu şiirdeki bazı mısralar Feilâtün / Mefâilün / Feilün, bazı mısralar ise Mef‘ûlü / Mefâîlü / Mefâîlü / Feûlün kalıbıyla yazılmıştır.
12- Bir şiirin vezni en az iki mısradan hareket ederek bulunabilir. Tek mısraa bakarak vezin bulunmaz.
13- Mısralardaki imale ve zihaf kusuru olan heceleri altı çizilerek belirtilmiştir.
14- Bir şiirin vezni bulunurken şu işlemler yapılır:
a) Veznini bulacağımız mısraların hecelerindeki uzun seslilere dikkat ederek yazmalıyız.
b) Önce mısralardaki hecelerin açık mı kapalı mı oldukları tespit edilir.
c) Medli hece olup olmayacağı özellikle kontrol edilmelidir. Bu ihmal edilirse bir mısradaki hece değeri eksik çıkar. Mısralardaki heceler sayılarak medli hece olup olmadığı konusunda bir ipucu yakalayabiliriz.
d) Hecelerin açık kapalı değerleri karşılıklı kontrol edilir. Önce imkân varsa ulama, yoksa imale yapılır. Zihaf çok az bulunduğu için en sonra o ihtimal düşünülür.
e) Hecelerin karşılaştırılması yapıldıktan sonra açık kapalı değerleri çizgi ve nokta şeklinde ayrı bir yere geçilir. Mısra sayısına göre tef‘ile sayısı tahmin edilmeye başlanır. İlk tef‘ile en az heceden oluşur. Genelde az heceli Fa’, Fe i lün, Fâ i lün gibi tef‘ileler sonda bulunur.
f) Yazılan aruz kalıbı ile işaretler arasında uyum olmasına dikkat etmelidir.
 
 

bluewolf

Sükût gibi münzevi, çığlık gibi hürsünüz.
Katılım
3 Şub 2006
#2
Saol kardeş

süper olmuş klavyene sağlık beah.... :oops:
 
Katılım
11 Ara 2010
#4
Ynt: Aruz Ölçüsü

Millet Şarkısı

Çiğnendi, yeter, varlığımız cehl ile kahre;
Doğrandı mübarek vatanın bağrı sebepsiz.
Birlikte bu gün bulmalıyız derdine çare.
Can kardeşi, kan kardeşi, şan kardeşiyiz biz.
Millet yoludur, Hakk yoludur tuttuğumuz yol;
Ey Hakk, yaşa ey sevgili millet, yaşa.. Var ol!

Gel kardeşim, annen sana muhtaç; ona koşmak.
Koşmak ona, kurtarmak o bi-bahtı vazifen.
Karşında göğüs bağır açık, ölgün yatıyor bak;
Onsuz yaşamaktansa beraber ölüş ehven!
Her an o güzel sineyi hançerliyor eller;
İmdadına koşmazsak eğer mahvı mukarrer.

Zulmün topu var, güllesi var, kal’ası varsa,
Hakk'ında bükülmez kolu, dönmez yüzü vardır;
Göz yumma güneşten, ne kadar nuru kararsa
Sönmez ebedi her gecenin gündüzü vardır.
Millet yoludur, Hakk yoludur tuttuğumuz yol,
Ey Hakk, yaşa ey sevgili millet, yaşa.. Var ol!

Vaktiyle baban kimseye minnet mi ederdi?
Yok, kalmadı haşa sana zillet pederinden
Dünyada şereftir yaşatan milleti, ferdi,
Silkin, şu mezellet tozu uçsun üzerinden.
İnsanlığı pa-mal eden alçaklığı yık, ez;
Billah yaşamak yerde sürüklenmeğe değmez.

Haksızlığın envaını gördük.. Bu mu kanun?
En gamlı sefaletlere düştük.. Bu mu devlet?
Devletse de, kanunsa da, artık yeter olsun;
Artık yeter olsun bu deni zulm-ü cehalet..
Millet yoludur, Hakk yoludur tuttuğumuz yol,
Ey Hakk, yaşa ey sevgili millet, yaşa.. Var ol!

Tevfik Fikret

Bu şiir aruzla yazılmış sanırım...Veznin kalıbı nedir acaba?
 
Katılım
6 Şub 2009
#5
Ynt: Aruz Ölçüsü

Müstef'ilün / müstef'ilün / müstef'ilün / müstef'ilün
galiba
 
Katılım
12 Şub 2009
#6
Ynt: Aruz Ölçüsü

Çiğnendi/, yeter, varlı/ğımız cehl i/le kahre;
Doğrandı/ mübârek va/tanın bağrı/ sebepsiz

Mef'ûlü Mefâ'îlü Mefâ'îlü Fe'îlün
- - + / + - - + / + - - +/ + - -
 
Katılım
6 Şub 2009
#7
Ynt: Aruz Ölçüsü

ben nasıl öyle bldm anlamadım valla :eek: saçmalamışm baya ilahi ben :D
 
Katılım
13 May 2011
#10
Ynt: Aruz Ölçüsü


Arkadaşlar aşağıdaki münacat ve na'tın vezinlerini bulamadım. Acil lazım. Eğer bir kusur var diye 2 şer beyit verdim.


münâcât:
Mihr-i aşkıñla dil-zâra ziyâ vir yâ rabb
Rûz-ı şeb âyîne-i kalbe cilâ vir yâ rabb

Eyleme pister-i ye’s içre beni gam-keşte
Dil-i mecrûh-ı maâşiye şifâ vir yâ rabb



na't:
Yüzündür âf-tâb-ı âlem-i arâ yâ resûlallah
Ruhuñdur şu’le-i mihr-i mücella yâ resûlallah

Muhakkak idi mi’râc-ı şerîfiñ ilm-i mevlâda
Anuñçün nuh-felek oldu mu’allaya yâ resûlallah
 
Katılım
12 Şub 2009
#11
Ynt: Aruz Ölçüsü

Mihr-i aşkıñla dil-i zâra ziyâ vir yâ rabb
Rûz-ı şeb âyîne-i kalbe cilâ vir yâ rabb

Eyleme pister-i ye's içre beni gam-keşte
Dil-i mecrûh-ı maâşiye şifâ vir yâ rabb

Fe'ilâtün (Fâ'ilâtün) Fe'ilâtün Fe'ilün(Fa'lün)


na't:
Yüzündür âf-tâb-ı âlem-arâ yâ resûlallah
Ruhuñdur şu'le-i mihr-i mücella yâ resûlallah

Muhakkak idi mi'râc-ı şerîfiñ ilm-i mevlâda
Anuñçün nuh-felek oldu mu'allaya yâ resûlallah

Mefâ'îlün Mefâ'îlün Mefâ'îlün Mefâ'îlün

Beyitlerin ölçüleri böyle olması lâzım.
 
Katılım
11 Ara 2010
#12
Ynt: Aruz Ölçüsü

Ezelden şâh-ı aşkın bende-i fermânıyız cânâ
. - - - / . - - -/ . .(-) - - /. - - -
Muhabbet mülkünün sultân-ı âlî-şânıyız cânâ
. - - - / . - - -/ . - - - /. - - -

BAKİ

Mefâîlün-Mefâîlün-Mefâîlün-Mefâîlün
. - - - - / . - - - - / . - - - - / . - - - -
 
Katılım
11 Ara 2010
#13
Ynt: Aruz Ölçüsü

Yüzündür âf-/ tâb-ı âlem/ -arâ yâ re/ sûlallah
. - - - / - (.) .(-) - - / . - - . (- ) / - - -


Mefâ'îlün Mefâ'îlün Mefâ'îlün Mefâ'îlün
Son bölüm Mefailün değil mi?





Ruhuñdur şu'le-i mihr-i mücella yâ resûlallah

Muhakkak idi mi'râc-ı şerîfiñ ilm-i mevlâda
Anuñçün nuh-felek oldu mu'allaya yâ resûlallah

Mefâ'îlün Mefâ'îlün Mefâ'îlün Mefâ'îlün
 
Katılım
12 Şub 2009
#14
Ynt: Aruz Ölçüsü

Yüzündür âf-/ tâb-ı âlem/ -arâ yâ re/ sûlallah


Âf-tâb kelimesinin birinci hecesini uzun okumak gerekiyor, yani med yapacağız. O zaman bir açık hecenin yerini uzatılmış ses alacağından vezin yerine oturmuş olur.

Yüzündür âf-/ tâb-ı â/le m -ârâ yâ/ resûlallah
+ - - - + - - - + - - - + - - -

Vezin böylece yerini bulmuş olur..
 
Katılım
11 Ara 2010
#15
Ynt: Aruz Ölçüsü

Cevabınız için teşekkür ederim.

Kendi kendime aruz veznini çözme çalışmaları yapmaya çalışacağım
 
Katılım
12 Şub 2009
#16
Ynt: Aruz Ölçüsü

Çevrenizdeki her varlığın ismini aruza uydurmaya çalışın. Haddim olamayarak şunu söyliyeyim: " Aruz tef'ilelerine uygun kelimeleri tespit edin. Sonra birkaç kalıba uygun hiçbir anlam dahi ifade etmeyen cümleler oluşturun, aruzu tamamen öğrenmiş olduğunuzu göreceksiniz."
 

Muhammed Doruk

Bir,Mısraı berceste yeter!
Katılım
15 Kas 2010
#17
Ynt: Aruz Ölçüsü

dedeefendi' Alıntı:
Çevrenizdeki her varlığın ismini aruza uydurmaya çalışın. Haddim olamayarak şunu söyliyeyim: " Aruz tef'ilelerine uygun kelimeleri tespit edin. Sonra birkaç kalıba uygun hiçbir anlam dahi ifade etmeyen cümleler oluşturun, aruzu tamamen öğrenmiş olduğunuzu göreceksiniz."
Hocam ben kapımızı çalarken Mefâ'îlün kalıbı ile çalıyorum :)" -+++ " oldukça hoş oluyor. Okulda arkadaşlarıma kalıpları ezberlemek yerine; tefilelere mukabil gelecek ses ritmi oluşturak kelimeler yazarak öğrenin diyorum. Bence çok yarayışlı. Ben bir ay içinde 'arûzu söktüm :) darısı başkalarına...
 
Katılım
11 Ara 2010
#18
Ynt: Aruz Ölçüsü

kork-ma sön-mez

FAA-İ-LAA-TÜN
- . - -

bu- şa fak-lar
fe-i-laa-tün
..--

da yü -zen al-
fe-i-laa-tün
..--
san-cak
fa'lün
--

mesela bu mısra böyle bölünüp sıkça tekrarlanabilir
 

Giriş yap