Tadımlık

Divan Şiiri Üzerinde Düşünceler/Divan Şiiri Dersleri Metin Şerhi

UluğBey

uyan!
Ynt: Divan Şiiri Üzerinde Düşünceler/Divan Şiiri Dersleri

Ben doğru şekilde beyiti nesire çevirip beyitte yer alan teşbih sanatına yer vereyim, ardından da dersimize devam edelim.

Nesre çevirideki hatanın sebeb-i hikmeti maalesef yine asıl olan bir kelimeyi görememen.Bu beyitte göremediğin kelime ise : dehan

Zaten deha olarak çevirdiğin zaman beyiti taşlar oturmuyor yerine, bir şey anlamıyorsun, ki beyitin müşairi Bâki olduğunu göz önüne alacak olursak kulağa hoş gelen bir şeylerin anlatılması gerektiğini kavrayabiliriz aslında. Bundan önceki çalışmalarımızda bir beyitin nasıl nesre çevrileceği hakkında ipuçları vermiştim.Evvela beyiti okuyup sözlükten bilmediğimiz kelimelerin anlamlarına bakıp kağıda dökmeden şair ne demek istemiş sorusunun cevabını aramamız gerekmekte. Şunu da bilmeliyiz ki divan şairi hele bu Bâki gibi bir şairse beyitte alakasız hiçbir kelime kullanmaz.
Dikkat ederseniz beyitteki kelimelerin anlamları birbirlerini çağrıştırır.Bakalım isterseniz :

Tûtî – papağan
Nükte- ince mana
Dehan- ağız
Suhan-söz

Buradaki kelimelerin hepsi birbiriyle alakalıdır. Söz ağızdan çıkar, papağanın terennüm ettikleri yahut papağana öğretilenler bayağı şeyler değildir, nükteli şeylerdir.

Konumuz nesre çeviri olmadığı için beyiti nesire çeviriyor ve asıl konumuz olan sanatlara dönmek istiyorum. Netekim nesre çevirilerin nasıl yapılacağı hususu sözümona pratiğe ve düşünmeye dayanıyor.Yapılan doğru çevirileri inceleyerek nasıl bir çeviri yapılması gerektiğine kanaat getirebilirsiniz.

Ne demiştik önceki derslerde, nîda sanatı var ise şayet, yani şair birilerine sesleniyorsa, bu nida nesrimizin en başında yer alacak. Burada hangisi ? cânâ yani ey sevgili.

Ey sevgili !

Dedik ve girişimizi yaptık. Şimdi yükleme bakalım, yüklem ne ? öğretti , ne öğretti ? hoş nükteler öğretti, kim öğretti dehanın yani ağzın, nasıl öğretti, tuti gibi yani papağan gibi., kime öğretti baki gibi bir üstad-ı suhan pervere öğretti.

Yukarıda yüklemleri nesneleri bulduk, şimdi iş bunları düzenli bir cümle haline getirmekte.haydin getirelim düzenli bir cümle:

Ey sevgili! (Senin) ağzın Bâki gibi bir söz üstadına papağan gibi hoş(ince, zarif) nükteler öğretmiştir.

Şimdi oldu işte !

dehanın manalarını papağan gibi tekrar ederek öğrendim,ustadın sözleri yetiştirdi baki gibi bir can?
Şeklinde bir çeviri düşük olacaktır, çün ki okuyucu nesre çeviriyi ilk okuduğunda anlamalıdır.Açık ve anlaşılır olmalıdır çeviri.Şimdi senin çevirinde, zaten baştan hata vardı deha şeklinde bir kelime icad edilmesinden dolayı ama onu göz ardı edib diğer kısımlara bakalım.Dehanın manaları ? Dehayı zeka alırsan “zekanın manaları” diye bir tabir anlaşılmaz olur.Zekanın manalarını papağan gibi tekrar ederek öğrendim, ?( öğrenen kim ?, nasıl öğrenmiş bu kişi, ne şekilde öğrenmiş? Cevap var mı ? Yok ) virgülden sonraki kısım ise zaten nokta ile bitmemiş, ? ile bitmiş. Bir soru sormuyor şair beyitte.Üstadın sözleri yetiştirdi demişsin, üstad kim ola ki ? Üstad bâkinin taa kendisidir.Ki bâki de mütevazi biri değildir.Yeteneğinin farkındadır.Kendini methetmekten kendine üstad demekten sakınmaz.Zaten üstattır o. Baki gibi bir can yetiştirdi ? Kim yetiştirdi, bâki gibi bir can da anlamsız oluyor.

Şimdi gelelim beyitteki teşbih mes’elesine:

Dehan: Benzeyendir, (sevgilinin ağzı papağanın ağzına benzetiliyor, dikkatini çekerim)
Papağan: Benzetilen
Gibi:Benzetme edatı
Hoş nükteler: Benzetme yönü

Yani beyitimizde teşbih-i mufassal yer alıyor.

bu da Teşbih-i mufassal çünkü bir tutmuştur şair kendini ve yön vermiştir
demişsin ya bunu da anlamadım ben, anlatım bozukluğu var bu cümlede, kim kime yön veriyor, cümleler düşük olunca çözmekte zorlanıyorum demek istediğini.Her türlü yorumlanabilir çünkü.Nesre çevirilerde okuyucuya iş bırakma, yani okuyucu tamam yorumlasın çeviriyi ama çevirinin eksik yerlerini tamamlamasın, çeviri tam olsun, çevirinin ihtiva ettiği anlamlar üzerinde düşünsün.

Bu zamanla olacak.Evvela dikkat etmen gereken husus; beyitte yer alan kelimeleri doğru olarak tespit edebilmektir. Tamam deha olarak düşün bir yerde çünki dehan hiç duymadığın bir kelime olabilir ama anlamın düşüklüğünü sezdiğin anda, ki seziliyor, acaba bir kelimeyi yanlış seçmiş olabilir miyim diye düşün, alternatifleri sırala.Yani şöyle bir tavırda bulunabilirdin:

Şayet oradaki kelimeyi “deha” olarak alırsam, nesre çevirisi şu şekildedir:

Kelimeyi “dehan”olarak alırsam nesre çevirisini şu şekildedir:


Gül hasretinle yollara dutsun kulağını
Nergis gibi kıyâmete dek çeksin intizâr


Yukarıdaki beyti yukarıda belirttiğim hususları göz önüne alarak nesre çeviriniz ve beyitte yer alan teşbih türünü yazınız.


Tafsilatlı bir açıklama oldu, sıradaki dersimizin konusu ise “İstiâre” dir.

İmdi defterlerinize “İstiâre” deyu bir başlık atın ve bir daha dersi bekleyin.Zira bu akşamlık 2 word sayfası uzunluğundaki bu ders kâfidir.

Not: Derslerde anlamadığınız noktaları sorabilirsiniz.Buradaki dersler sitemizdeki tüm üyelere ve bu dersi takib eden tüm ziyaretçilerimize yöneliktir.Bundan dolayı verilmiş olan ödev niteliğindeki çalışmalar dersi takib etmek isteyen herkese yöneliktir ve herkes tarafından cevaplanabilir.Netekim bir ödevi birkaç kişinin yapmasında sakınca yoktur, aksine faidelidir, mukayeseler yapılarak –varsa- hatalar tespit edilebilir.Derslerin işleyişi ve devamlılığı tâlib olan dostların konuya iştirâk etmeleriyle sınırlıdır.

Selam hürmet ve dua ile…

M.Kaya
 

evla

Gündüz yarasalarıyız biz.
Ynt: Divan Şiiri Üzerinde Düşünceler/Divan Şiiri Dersleri

hocam gene sıfır aldım:)

Allah sana sabır versin ne diyim anlatamasam da sanatı bilmek bana umut verdi...
gene başa döndük kelime anlamlarını iyi bulmak gerek ve doğru kelime ile seçmek en büyük hatam burda
benim vazgeçmeye niyetim yok dua ediyorum Mevlam sabrını daim eder de
bende er geç öğrenirim İnşallah...
 

evla

Gündüz yarasalarıyız biz.
Ynt: Divan Şiiri Üzerinde Düşünceler/Divan Şiiri Dersleri

Gül hasretinle yollara dutsun kulağını
Nergis gibi kıyâmete dek çeksin intizâr


intizar: gözlemek ümit ederek beklemek
nergis: (Nerges - Nercis) İri papatya biçiminde ortası yeşil veya sarı, yaprakları gri ve sarı bir çiçek. Suyu, uyuşturucudur. Mahmur bakışı andırır.

(Allah yardımcım olsun bu sefer başarırım inşallah)…ilk önce belirtmek isterim ki hissetiyim burada durulması gereken sırlı kelime nergistir… Anladığımı yapacağım yoksa öteki türlü çok hata(yani kalıplara takılı kaldığım da) yapıyorum. Öğrendiğim kadarı ile nergisle gülün arasında amansız bir aşk varmış ve nergis göze benzetilirmiş.

Nesri:
Ey sevgili; gül hasretinle yollara sözlerine kulağını kabartmış, âşıkların nergis gibi kıyamet zamanına denk mahmur bakacaklardır.

(Ey sevgili; gül hasretinle sözlerini kulağım da, nergisin çilesini çekerek sana kavuşacağım günü beklerim)

gül :Benzeyen
nergis :benzetilen
gibi:benzeme edatı
intizar:benzetme yönü
buradaki benzetme sanatı her bir derste öğrendiğimiz ayrıntılı benzetme vardır bu beyitimiz de teşbih-i mufassal dır
 

terk-i diyar

"aziz misafirim"
Ynt: Divan Şiiri Üzerinde Düşünceler/Divan Şiiri Dersleri

Hocam Mevla razı olsun
notları tane tane deftere geçiriyorum inş
daha öğreneceğim okadar çok şey var ki...
 

UluğBey

uyan!
Ynt: Divan Şiiri Üzerinde Düşünceler/Divan Şiiri Dersleri

(sanırım) ders 4

Kusura kalmayın, dersi biraz aksattım.Zaman sorunundan dolayı buraya hak ettiği zamanı veremiyorum.

Evvela bir önceki derste verdiğim beyite bakalım kısaca.Evla’nın hazırladığı beyite…
Ey sevgili; gül hasretinle yollara sözlerine kulağını kabartmış, âşıkların nergis gibi kıyamet zamanına denk mahmur bakacaklardır
Şeklinde bir çeviri gelmiş, öncelikle önceki çevirilerine bakarak kayda alınacak derecede bir ilerleme gösterdiğini belirteyim. Çünkü düzgün bir cümle, her şey yerli yerinde.Eksik olan şey ise nesre çevirirken biraz fazla yorum yapılmış olması.Biz bu kısmı şerh kısmında ele alsak daha hoş olur.Bir de şair burada evet sevgiliye sesleniyor ama bunu vermemiş beyitte.Bariz bir sesleniş yok beyitte.Ondan dolayı parantez içi versek daha iyi olur. Bir önceki beyitte şair ”cânâ” sözcüğüyle sevgiliye seslendiğini bariz bir şekilde söylemişti. Yani beyiti :
(ey sevgili ! ) gül hasretinle kulağını yollara tutsun (ve) Nergis gibi kıyamete kadar yolunu gözlesin.

şeklinde çevirebiliriz. Ve dahi devam kısmında nergisin divan şiirinde bakış olarak işlendiği bunun mahmur bir bakış olduğunu belirtebiliriz. Nesre çeviri birebir çeviridir, eğer ekleme yapacaksak parantez içinde ekleme yapmalıyız.Şerhe daha sonraki derslerde geçeceğiz, edebi sanatlar dersleri bitince.( İnşallah)

Sanat kısmı da tamamen doğru, tebrikler. Helal ! 


İyi yoldasın, darısı diğer arkadaşların başına.

Gelelim bugünkü konumuz olan “istiare” ye.

İstiare

İstiare bir şeyi kendi adının dışında çeşitli yönlerden benzediği başka bir şeyin adıyla anmaktır.

Kendisine benzetilen verilmemişse : kapalı istiare

Kendisine benzetilen verilmişse: açık istiare

Şimdi bir örnek vererek taşları yerine oturtalım:

Bir hilâl uğruna yâ rab ne güneşler batıyor !

Burada şair güneşler kelimesiyle aslında şehitleri vermek istemiştir. Yani güneşler benzetilendir. Burada şair sadece kendisine benzetileni verdiği için “açık istiare” kullanılmıştır.

Heva arâ’is-i gülzâra oldu çehre güşâ
Bahar gülşene giydirdi hulle-i hodrâ


(hulle-i hordâ: yeşil elbise)

Beyitin 1.mısrasında hava damata benzetilmiş ama kendisine benzetilen damat verilmemiş, yani kapalı istiare, arâ’is yani gelinler kendisine benzetilen öğedir, kendisine benzetilen öğe olan gelin verilmiş yani açık istiare.

2.mısra da 2 tane kapalı istiare var. 1.si bahar. Bahar kendisine benzetilen öğedir, gelin giydiren kişiye benzetilmiştir.Fakat kendisine benzetilen öğe verilmiştir( yani bahar) 2. si ise gülşendir, gülşen de geline benzetilmiş.Fakat gelin giydiren kişi ve gelin verilmemiş, sadece kendisine benzetilen öğeler verilmiş.Yani kapalı istiare var.

Şunu da siz yapınız:

Dinle yolcu bu ses onun sesidir.
Sinsi adımlarla akşam yürüyor. (Necmettin Halil Onan )

Soru : Beyitteki istiare sanatını gösteriniz.

Not: Sıradaki sanatımızın adı "Mecâz-ı Mürsel" dir, derse hazırlıklı gelmeniz konuları anlamanız bakımından oldukça faideli olacaktır efenim.

Selâmetle.

MK
 

ferahsan

Divan Üyesi
Ynt: Divan Şiiri Üzerinde Düşünceler/Divan Şiiri Dersleri

Dinle yolcu bu ses onun sesidir.
Sinsi adımlarla akşam yürüyor. (Necmettin Halil Onan )
İnsana ait olan sinsilik, yürüme ve ses çıkarma özelliği akşama verilmiş.. Benzetilen verildiği için açık istiare.. Doğru mu :-\
 

UluğBey

uyan!
Ynt: Divan Şiiri Üzerinde Düşünceler/Divan Şiiri Dersleri

akşam verilmiş ama kendisine benzetilen verilmemiş yani insan yok :) Dolayısı ile ?
 

ferahsan

Divan Üyesi
Ynt: Divan Şiiri Üzerinde Düşünceler/Divan Şiiri Dersleri

Evet ya, ne alakası varsa :)
Neyse uzun zaman olmuştu edebiyat dersi almayalı hatırlayacağız tekrar ;)
 

UluğBey

uyan!
Ynt: Divan Şiiri Üzerinde Düşünceler/Divan Şiiri Dersleri

ders 5

Mecaz-ı mürsel

Bir sözü gerçek anlamının dışında benzetme amacı gütmeden kullanmaktır.

Basit bir sanat…

Örnek ile daha iyi anlayacaksınız:

Bâki yine mey içmeğe and içti demişler
Dîvâne midir bâde dururken içe andı


Burada gördüğünüz gibi 1.mısrada şaire mey içmeyeceğine dair and içtiğini söyleyerek yemin etmek anlamında kullanmışlar ve 2.mısrada iste şair şarap dururken neden andı içsin ki diyerek benzetme amacı gütmeden andı gerçek anlamının dışında kullanmıştır.

Bir nice doyunca kanalım câm-ı murâda
Bir lahza komaz sâkî- di devran elimizde


Burada ise “câm-ı murad” terkibinde mecaz-ı mürsel bulunuyor.

Eğer daha da basitleştirecek olursak bir deyimden örnek vereyim:

“Göze girmek” deyiminde mecaz-ı mürsel bulunuyor.Nitekim burada göz gerçek anlamında kullanılmamıştır.Deyimin anlamı bir kimsenin sevgisini kazanmaktır.

Ankara bu gece uyumadı.

Cümlesinde Ankara “ Ankara hükümeti” anlamında kullanılmıştır.

Bacasız sanayi aldı başını gidiyor.

Burada da “bacasız sanayi” den kasıt “turizm” dir.


Kolay bir sanat olduğu için anlaşıldığını umarak geçiriyorum.

Kinaye:

Bir kelimeyi veya deyimi gerçek anlamının dışında benzetme amacı gütmeden ve engelleyici ipucu olmaksızın mecazlı anlamda kullanmaktır.

Örnek:

Gönlüm gibi ey nâme gidip yârda kaldın
Baş üzre yerin var hâm-ı destarda kaldın


Bu beyitte kinaye “baş üzere yeri “ tümcesinde kinaye sanatı kullanılmıştır.

Ayağı yer mi basar zülfüne ber-dâr olanın
Zevk u şevk ile verir cân u seri döne döne


Yine bu beyitte de “ayağı yer mi basar” cümlesiyle kinaye sanatı yapılmıştır.


Ödev:

1-

şu karşıma göğüs geren
taş bağırlı dağlar mısın ? (Yunus )

Bu deyişte geçen “kinaye” sanatını gösteriniz.

2-

bir câm sun Allah içün
Bir kâse de ol mâh içün (Nef’i)

Bu mısralardaki “mecâz-ı mürsel” sanatını gösteriniz.

Gelecek dersin konusu : Ta’riz, Teşhis ve İntak sanatları…
 

sayih

Aday Üye
Ynt: Divan Şiiri Üzerinde Düşünceler/Divan Şiiri Dersleri

şu karşıma göğüs geren
taş bağırlı dağlar mısın ? (Yunus )

kendi çarpık çurpuk kelimelerimleyazmak istemesemde ...affınıza sığınarak...

yarinden ayrı yunus karşısındaki engelin gaddar olması gerek :-\
 

UluğBey

uyan!
Ynt: Divan Şiiri Üzerinde Düşünceler/Divan Şiiri Dersleri

karşımda göğüs geren taş bağırlı dağlar ....

peki edebi sanatı bulabilir misin bize ?
 

sayih

Aday Üye
Ynt: Divan Şiiri Üzerinde Düşünceler/Divan Şiiri Dersleri

Kinaye taş bağırlı dağlar
 

Goncagül

Aday Üye
Ynt: Divan Şiiri Üzerinde Düşünceler/Divan Şiiri Dersleri

bir câm sun Allah içün
Bir kâse de ol mâh içün
hocam bu mısraları şöyle izah etmek isterim nacizane.Yürümek için emeklemeye başlarken... Yanlışım varsa kolumdan tutun emeklerken.

Bir iyilik yap Allah için, güzelliğin içinde olmak için
 

UluğBey

uyan!
Ynt: Divan Şiiri Üzerinde Düşünceler/Divan Şiiri Dersleri

sayih' Alıntı:
Kinaye taş bağırlı dağlar
Eyvallah, dağların taş bağırları şairin yolunu kestiği için merhametsiz anlamında kullanılmış...

Teşekkürler.

Goncagül mısrada geçen câm kâse ve mâh kelimelerinin anlamlarından hareketle bir değerlendirme yapabilir ve sonra beyitte kullanılan mecaz-ı mürsel sanatını gösterebilirsin bize :)
 

Goncagül

Aday Üye
Ynt: Divan Şiiri Üzerinde Düşünceler/Divan Şiiri Dersleri

bir kase
 

UluğBey

uyan!
Ynt: Divan Şiiri Üzerinde Düşünceler/Divan Şiiri Dersleri

bir kase ? :)

çok kısa olmuş ama ...

dur ben uzatayım sen bana mecaz-ı mürseli söyle...

bir kadeh sun Allah için
Bir kase de o ay(yüzlü)için

burada mecaz-ı mürsel nerede ?
 

Goncagül

Aday Üye
Ynt: Divan Şiiri Üzerinde Düşünceler/Divan Şiiri Dersleri

Bir kase de o ay(yüzlü)için "ay yüzlü" peygamber efendimiz için
 

UluğBey

uyan!
Ynt: Divan Şiiri Üzerinde Düşünceler/Divan Şiiri Dersleri

GoncaGül :) Edebi Sanatlar dersindeyiz :) Mecaz-ı Mürsel sanatının hangi kelime ile yapıldığını göstermeni istiyorum ve seçtiğin kelimeye neden mecaz-ı mürsel dediğini söylemeni istiyorum bu kadar ;)
 

Goncagül

Aday Üye
Ynt: Divan Şiiri Üzerinde Düşünceler/Divan Şiiri Dersleri

"ol mah içün" mecaz-i mürsel diyorum.Yine yanlışsa sonra cevap vermek istiyorum:(
 

Benzer konular

Bu içeriği görüntüleyen kullanıcılar (Kullanıcı: 0, Ziyaretçi: 1)

Üst Alt