Sûfî Menâkıbnâmeleri

RahgüzaR

Dîvân Üyesi
Selamdan sonra;
Burada birileri at sürülmeyeli iki seneye yaklaşmış. "Sûfî Menâkıbnâmeleri" başlığı altında, okuduğum menâkıbnâmelerle alakalı üç beş laf edeyim diye düşünüyorum.
Bu paylaşımda genel bir giriş yaptıktan sonra zaman zaman çeşitli menâkıblar üzerine bir şeyler yazacağım inşallah. Hoş, yazacağım şeyler ehlinin malumu ama bu konulara dair daha önce bir şeyler okuyup dinlemeyenler için belki faydalı olur.

Herkesin malumu olduğu üzere menâkıbnâme; tarihte iz bırakan efsane kişilikler ve genellikle de sûfîler üzerine kaleme alınan biyografik eserlere verilen isim.

Bu tür eserler bazen birden fazla kişinin menkıbelerinin derlendiği eserler haline gelip tabâkat veya tezkire adını da alabiliyor. Tezkiretü'l-Evliyâ, Nefehâtü'l-Üns, Tezkiretü'l-Hâs gibi. Sûfî tezkireleri genellikle tekke çevrelerinde geleneğin içinden şifâhî olarak aktarılan menkıbelerin derlenmesiyle vücuda gelmiş. Bu tür kitaplarda onlarca hatta yüzlerce sûfînin menkıbeleri nakledildiği için anlatılan hikâyeler umumiyetle hülâsa nevinden olagelmiş. Bu durum hâliyle bir seçicilik de oluşturmuş ve kerâmet barındıran, insanların alakasını daha çok çekecek vurucu hikâyelere öncelik verilmiş.

Benim asıl ilgimi çekenler, sadece bir sûfî üzerine kaleme alınan müstakil menâkıbnâmeler... Odman Baba Vilâyetnâmesi, Menâkıbnâme-i Hasan Ünsî, Hallâc-ı Mansûr Menâkıbnâmesi, Menâkıb-ı Hasan Burhâneddîn Cihângirî gibi... Bunun birkaç sebebi var:
  • Ehl-i tasavvufa meraklı biri olarak onların yaşayışlarına dair bilgi sahibi olmaktan hoşlanıyorum. Özellikle de tavır, tarz ve üslupları hakkında...
  • Tezkirelere göre müstakil menâkıbnâmeler çok daha detaylı. Dolayısıyla bu tür kitaplarda kerâmet harici hadiselere ve diyaloglara da yer veriliyor ki zaten kerâmetle pek de işimiz yok... (Reddettiğim için değil, "kerâmetle gelen ....'la gider" meselesinden dolayı.)
  • Müstakil menâkıbnâmelerin en sevdiğim tarafı ise (özellikle Osmanlı coğrafyasında yaşayan sûfileri anlatanlar) dönemin günlük yaşayışına, insanların birbirleriyle olan münâsebetlerine, şehre, sokaklara, müziğe vb. dair orijinal bilgiler sunmaları.
Bilahare Hasan Ünsî Menâkıbnâmesi'nden devam edeceğim inşallah...
 

Bu içeriği görüntüleyen kullanıcılar (Kullanıcı: 0, Ziyaretçi: 1)

Üst Alt